15 november 2016

Column

"Jede Konsequenz führt zum Teufel." Bert Theunissen over accountability in de wetenschap.

Bert Theunissen (foto: Pieter van Dorp van Vliet)

Er staat ons nog het één en ander te wachten.

Een Amerikaanse collega, net als ik wetenschapshistoricus, vertelde me laatst dat hij tegenwoordig ook met proefpersonen werkt. Als hij voor zijn onderzoek naar de historische achtergronden van het human genome project een HGP-onderzoeker van het eerste uur wil interviewen, moet hij namelijk eerst een formulier invullen. Hetzelfde soort formulier als medische onderzoekers moeten invullen als ze proeven met mensen willen doen.

Ander voorbeeldje: een Engelse collega meldde dat hij de tentamens van zijn studenten voortaan ook door een docent van een andere universiteit moet laten nakijken.

Je zult zien: met dit soort dingen krijgen wij ook te maken.

Jede Konsequenz führt zum Teufel - wie zei dat ook alweer … ojee, plagiaat alert! Toch ben ik bang dat de eisen die aan ‘accountability’ worden gesteld voorlopig alleen maar opgeschroefd zullen worden.

Het is niet alleen maar overdreven regelzucht. Toen ik studeerde werd er bijvoorbeeld aan kwaliteitszorg van het onderwijs weinig of niets gedaan. Daar hoef ik niet naar terug. Maar de recente stortvloed aan integriteitscodes en -protocollen suggereert dat de menselijke factor uit te schakelen is en dat alles objectiveerbaar en normeerbaar is. Dat is een illusie.

Waar een integriteitsoordeel moet worden geveld is subjectiviteit onvermijdelijk.

Laatst kreeg ik een lijstje onderwijsdilemma’s toegestuurd, opgesteld door oud-cursisten van de Ceut-leergang (over onderwijskundig leiderschap). Een paar voorbeelden uit dat lijstje: 

- Plagiaatgevallen moeten worden gemeld bij de examencommissie. Maar sommige docenten hebben daar moeite mee. Ze weten dat er zware sancties op staan en mogelijk vinden ze die te zwaar of willen ze dat hun student niet aandoen.

- Mag je je eigen boek opgeven als tentamenstof? Je krijgt dan immers inkomsten uit royalties. En durven studenten dan nog kritisch te reflecteren over de stof?

- Waar ligt de grens in de omgang met studenten die problemen hebben? Kun je je verantwoordelijkheid voor hun studievoortgang en voor hun algemeen welbevinden wel scheiden?

- Docenten zouden studenten uit etnische minderheden bewust of onbewust slechter beoordelen. Wat moeten we daaraan doen? Anoniem nakijken?

Je kunt al deze dilemma’s met strikte regels te lijf gaan. Maar biedt dat echt een oplossing? Ik geloof niet dat je op die manier objectiviteit bereikt. Sterker nog, ik denk dat je zulke kwesties juist subjectief moet oplossen, zoveel mogelijk in collegiaal overleg, en toegespitst op de concrete situatie.

Wat je nodig hebt is door inzicht en ervaring geschraagd oordeelvermogen – noem het wijsheid.

Dat vereist wel dat er vertrouwen wordt gesteld in het oordeelsvermogen van de betrokken docenten. En daar wringt de schoen. Rigide protocollen voor ‘accountability’ staan met wijsheid op gespannen voet.

 

Bert Theunissen is Contactpersoon Zorgvuldige en Integere Wetenschap voor de Faculteit Bètawetenschappen. Bij hem kun je (anoniem) terecht met vragen rondom integriteitsdilemma's.