3 juni 2021

Doutzen Kroes, Dunning-Kruger en de schoenmaker

In 1995 liep McArthur Wheeler zonder masker of vermomming een bank binnen in Pitsburgh om deze te beroven. Hij lachte naar een beveiligingscamera en liep vervolgens op zijn gemak door naar een tweede bank om ook die te beroven. Later op de avond werd hij door de politie opgepakt. Hij was compleet verrast en riep “ik heb me toch ingesmeerd met het sap"? Later bleek dat hij ervan uitging dat hij onzichtbaar was omdat hij zich had ingesmeerd met citroensap. Een mooi voorbeeld van ‘cognitieve bias’ dat in 1999 voor het eerst is beschreven door David Dunning en Justin Kruger en het Dunning-Kruger effect is gaan heten.

The Dunning-Kruger Effect - Cognitive Bias.

Waar het Dunning-Kruger effect op neer komt is dat er mensen zijn die ondanks dat ze weinig ze van iets afweten, denken dat ze een expert zijn. Dat klinkt gek nietwaar. In onderstaande figuur wordt dat uitgelegd. Als 'start' is je (zelf)vertrouwen over wat je weet over een bepaald onderwerp heel laag. Als je kennis stijgt krijg je snel het idee dat je heel veel weet en je (zelf)vertrouwen over die kennis stijgt enorm. In deze fase is men zich niet bewust van eigen incompetentie en wordt het eigen kunnen en weten zwaar overschat. In de figuur is dat weergeven als de "Peak of Mount Stupid". Daar zat de McArthur Wheeler bovenop! Als je vervolgens meer kennis krijgt verlaagt je (zelf)vertrouwen omdat je weet dat er nog zoveel meer kennis is dan die je bezit. In de figuur is dat weergegeven als de "Valley of Despair". Men realiseert zich dat het extreme zelfvertrouwen onterecht was en dat men mogelijk foute beslissingen heeft gemaakt. Met nóg meer kennis stijgt het vertrouwen tot een hoog niveau (rechts in de figuur). Vaak hebben mensen die daartoe behoren een bescheiden opstelling vanuit de gedachte dat ze veel kennis (nog) niet bezitten, "je weet niet wat je niet weet".

The Dunning-Kruger Effect

In de (social)media lees ik veel meningen van mensen die niet of nauwelijks weten wat een virus, een vaccin of een vaccinatie is. Doutzen Kroes is daar een mooi voorbeeld van. Doutzen heeft in juli 2020 op social media gepost dat ze 'een hele middag' op internet informatie heeft gelezen over virussen en vaccins en tot de conclusie is gekomen dat “het Coronavirus met een sapje op te lossen is”. Miljoenen volgers van deze influencer blijken dat soort informatie als ‘waarheid’ te beschouwen. Doutzen zit duidelijk aan de linkerkant van de figuur boven op Mount Stupid. Dat niet iedereen hoog opgeleid is of een gedegen studie biomedische wetenschappen heeft gedaan is duidelijk. Maar ik pleit voor een betere match tussen zelfvertrouwen en kennis bij het verkondigen van een mening. Niet alleen influencers zoals Doutzen Kroes, ook journalisten gaan regelmatig in de fout en citeren bronnen verkeerd of trekken verkeerde conclusies. Natuurlijk, we hebben allemaal onze 'blind spots' en zitten daarmee in onze eigen bubbel bovenop onze eigen "Peak of Mount Stupid". Toch, ik hoop dat al onze BMW studenten kritisch kijken naar de informatie die ze lezen in kranten en op social media en dat ze zich afvragen wat de bron van informatie is en wie de informatie heeft verspreid. Schoenmaker blijft bij je leest! Doutzen heeft ongetwijfeld andere kwaliteiten.